A Deputación de Castellón puxo en marcha Provinc.IA, unha estratexia con nome propio que quere levar a intelixencia artificial (IA) a todos os recunchos da provincia, tanto ás cidades grandes coma aos municipios máis pequenos. E non é un reto menor: Castellón ten 135 concellos, e o 90% deles ten menos de 1.000 habitantes. Sen un plan común, o risco é claro: os concellos con máis recursos avanzarían rápido coa IA mentres os máis pequenos quedarían atrás, ampliando aínda máis a fenda dixital.
Catro principios para gobernar a IA con sentidiño
Segundo explica Borja Colón, responsable de Innovación Pública na Deputación, a idea non é usar a IA só para tapar buracos da dixitalización anterior, senón repensar a xestión pública en si mesma. Para iso, Provinc.IA apóiase en catro principios:
- Enfoque centrado nas persoas: sempre con supervisión humana e respecto polos dereitos fundamentais.
- Bo goberno do dato: porque unha IA só é tan boa coma os datos cos que traballa.
- Impacto real: que as melloras se noten de verdade na vida da xente.
- Gobernanza estable: un modelo que aguante o paso do tempo e os cambios tecnolóxicos e legais.
A estratexia bebe tamén da Guía Práctica sobre o uso da IA nas entidades locais españolas, elaborada pola Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP).
Dous proxectos piloto xa en marcha
De catro probas piloto previstas, xa hai dúas rodando:
Un asistente virtual para a cidadanía, que combina chatbot web e atención por voz nunha centraliña virtual. A idea é que calquera persoa poida facer xestións ou trámites fiscais mesmo fóra do horario de oficina, resolvendo as súas dúbidas sen ter que agardar a falar cun humano.
Un sistema de IA para facer o Portal de Transparencia máis comprensible. Moita información pública está escrita en linguaxe moi técnica e legal, difícil de entender para quen non é especialista. Con axuda de lingüistas, arquiveiros e científicos de datos, a ferramenta traduce ese “legalés” a unha linguaxe clara para calquera veciño ou veciña.
Que vén despois
O calendario está bastante definido:
- 2026: chegan avaliacións de impacto, transparencia algorítmica e novas alianzas institucionais. Tamén arranca un Programa de Alfabetización Dixital con 22 iniciativas para escolas, emprendedores e sociedade civil.
- 2027: os pilotos deberán consolidarse en todo o territorio e nace a Oficina Provincial de IA, encargada de coordinar todo o proceso. Este ano coincide co fin do ciclo electoral actual, así que a continuidade política será clave para non deixar o proxecto a medias.
- 2028: o obxectivo é ter catro pilotos completados cun 75% de éxito, e reforzar as redes de alfabetización e inclusión dixital.
A ambición a longo prazo é que Castellón se converta nun auténtico “laboratorio vivo” de IA responsable para as administracións públicas, cuxas solucións poidan reutilizar outros territorios.
Beneficios… e retos por resolver
Entre as vantaxes que se esperan destacan un modelo uniforme que evite as diferentes velocidades entre concellos, servizos públicos máis áxiles e humanos (liberando ao persoal de tarefas repetitivas), e novas oportunidades económicas grazas a alianzas con universidades, empresas GovTech e centros de investigación.
Pero tamén hai deberes pendentes: evitar que a fenda dixital se agrande formando ao persoal e á cidadanía, garantir que o proxecto sobreviva ao cambio de goberno, e xestionar ben o cambio cultural dentro da propia organización para que o persoal vexa a IA coma unha aliada e non coma unha ameaza. Colón resume ben a incerteza do momento: as administracións públicas están “navegando por un mapa que aínda non existe”. Aínda así, confía en que un modelo asentado en persoas, ética, datos e gobernanza estable poida capear ben calquera cambio tecnolóxico que veña.
