Estudo do Open Source Observatory sobre o proxecto Mancomún

Xoves, 31 Agosto 2023
Estudo do Open Source Observatory sobre o proxecto Mancomún

Esta semana publicouse un caso de estudo sobre software libre na web do Open Source Observatory (OSOR) sobre o proxecto Mancomún: “Software Libre e Código Aberto en Galicia, España: O Proxecto Mancomún”.

A continuación o texto da publicación:

Mancomún
Iniciativas sobre
Software libre en Galicia

Mancomún é unha iniciativa do Goberno de Galicia, lanzada en 2006, para fomentar e facilitar o uso de software libre e código aberto (FOSS) en Galicia. A súa misión principal é asistir á administración pública, pero tamén está deseñado para ser útil nos sectores de educación e privado. A parte máis visible de Mancomún é a plataforma web mancomun.gal, que publica información e proporciona servizos en liña para a colaboración e o desenvolvemento de software, pero o desenvolvemento de software, as migracións de software e a formación relacionada tamén son unha parte importante de Mancomún.

No seo do Goberno de Galicia, as accións relacionadas con Mancomún son levadas a cabo xeralmente pola súa rama executiva, A Xunta de Galicia.

Este estudo ten como obxectivo investigar a orixe e a evolución de Mancomún e o seu progreso cara aos seus obxectivos.

Open Source Observatory (OSOR)

Contexto histórico

En 2004, Galicia tivo unha atención significativa polo lanzamento de Trisquel, unha versión do sistema operativo GNU/Linux cun enfoque dual de proporcionar localización no idioma galego para todos os paquetes e aplicar estritamente unha regra de que só se incluirían paquetes FOSS na súa distribución. Este proxecto foi lanzado co apoio da Universidade de Vigo. Hoxe en día, menciónase moitas veces en Mancomún, e o seu soporte no idioma galego compartiuse e agora está dispoñible en moitos proxectos e outras distribucións de GNU/Linux.

O proxecto Mancomún iniciouse en maio de 2006, cando Galicia estaba gobernada polo Partido Socialista de Galicia (PSdeG) en coalición co partido Bloque Nacionalista Galego (BNG). O BNG abogou por unha renovación tecnolóxica das institucións galegas e incluíu o “software libre” na carta fundacional. Ademais das vantaxes económicas percibidas, a idea de que o FOSS podería adaptarse libremente para Galicia e traducirse ao galego tamén pesou a favor de migrar ao FOSS.

O galego e o español teñen pleno estatus oficial en Galicia, recoñecidos tanto pola lei rexional galega como pola lei nacional de España. O Goberno de Galicia tamén outorga ao idioma galego o título de “lingua propia de Galicia”. A palabra Mancomún pode traducirse vagamente como “común”, o que reflicte a natureza do FOSS como un ben común dixital e a natureza da plataforma web de Mancomún como un común onde as persoas se atopan.

O establecemento de Mancomún coincidiu cunha revisión xeral e unha expansión da presenza en liña do Goberno de Galicia.

A plataforma mancomun.gal

mancomun.gal serve como plataforma para publicar novas, un repositorio de documentos e servizos en liña para proxectos FOSS. O repositorio de documentos inclúe documentación técnica, tutoriais, materiais de formación e guías.

Chamou moito a atención a publicación, en 2022, da Guía de boas prácticas para a liberación de contido e software libre.

As publicacións aumentaron nos últimos anos e, a partir de 2023, publícanse de 30 a 40 novas cada mes, un resumo semanal en formato de vídeo, un podcast (con máis de 100 episodios) e un boletín mensual.

Tamén hai unha páxina do sitio web dedicada a un repositorio con entradas que datan de 2006. Este servizo presenta un catálogo curado de solucións FOSS e inclúe proxectos realizados por entidades externas ao Goberno.

Mancomún tamén ofrece un servizo de videoconferencia, utilizando BigBlueButton, dispoñible para formación en vídeo, conferencias e presentacións.

A plataforma de aloxamento de código Forxa (ver máis abaixo) tamén forma parte de mancomun.gal.

Portal Mancomún.gal

Desenvolvemento de software

Os esforzos de desenvolvemento de software seguen activos. Un exemplo é a plataforma Archam-SPW, baseada en Java Spring Web, deseñada para acelerar o desenvolvemento de aplicacións web e estandarizar a súa aparencia, asegurando que ditas aplicacións cumpran cos requisitos da administración pública de Galicia.

Outro proxecto que está actualmente en desenvolvemento activo é wsdlit. Este software permite aos desenvolvedores crear documentación en diferentes formatos, incluíndo HTML, PDF, EPUB e MOBI.

Tamén está en desenvolvemento activo un conxunto de ferramentas de administración do sistema baseadas en Ansible.

Compartir e reutilizar

Todo o mencionado anteriormente implicou un certo grao de personalización de ferramentas, aplicacións e servizos existentes, e ás veces o desenvolvemento de solucións á medida especificamente desenvolvidas para a administración pública. Dito isto, os promotores orixinais de Mancomún estaban preocupados por duplicar esforzos e reinventar a roda. Esta preocupación levou a políticas que fomentarían a reutilización de software existente. Proxectos como Wand@, unha plataforma de procesamento electrónico, e Notific@, un sistema de notificación, ambos desenvolvidos por e para o goberno rexional andaluz, incorporáronse ao catálogo de software de Mancomún para ser utilizados polo goberno.

A edición de 2022 do Plan de Software Libre menciona un esforzo continuo para promover a reutilización de aplicacións desenvolvidas dentro da administración pública, apoiando aos xestores de TIC no proceso de liberación de acordo cos procedementos de liberación de software do Goberno (e a publicación dunha nova versión de ditos procedementos de liberación).

Plataforma de aloxamento de código Forxa

Para facilitar aínda máis o intercambio e a reutilización de software distribuído baixo licenzas FOSS, Mancomún estableceu a súa propia forxa de aloxamento de código, Forxa, en 2007 para proxectos de software traballados dentro da administración pública galega. O repositorio Forxa estaba dispoñible para proxectos desenvolvidos dentro da administración pública mesma e para aqueles creados por entidades privadas para a administración pública galega. Os proxectos eran (e son) accesibles publicamente, e o sistema proporciona características que inclúen control de versións, un repositorio para o código, documentación, un sitio web básico, un foro para atender consultas de usuarios e seccións de tarefas que conteñen subproxectos.

A actividade no repositorio de software detívose desde outubro de 2021, pero os proxectos aloxados antes dese momento seguen dispoñibles. Os servizos proporcionados por Forxa non estaban amplamente dispoñibles cando se lanzou en 2006. Hoxe en día hai moitos servizos semellantes, polo que proporcionar este servizo é menos prioritario. Algúns proxectos de software desenvolvidos por Mancomún e Amtega actualmente aloxanse en repositorios externos. Dous exemplos son Archam-SPW e ARCHetype AMtega SPring Web, que son partes dun modelo para crear novos produtos de software baseados na web utilizando Java e o marco base de Amtega. GitHub elíxese moitas veces porque ofrece acceso a un conxunto máis amplo de funcións. Aínda que a dispoñibilidade inmediata de Forxa non é unha prioridade principal debido á existencia de alternativas, hai plans para substituír o software actual (FusionForge) por GitLab e relanzar Forxa.

wsdlit, utilizado para crear documentación (mencionado anteriormente), é un exemplo dun proxecto actualmente aloxado en GitHub.

Migracións de software: servidores

Cando se lanzou Mancomún, a configuración de software dominante para os servidores web era unha combinación de paquetes FOSS coñecida como o “stack LAMP”. Estes combinaban un sistema operativo GNU/Linux co servidor web Apache, unha base de datos MySQL e PHP como linguaxe de desenvolvemento do lado do servidor. Tales solucións foron implementadas polo Goberno de Galicia nos ministerios rexionais (consellerías).

O ministerio rexional da Presidencia investiu 825.000 € en solucións FOSS en 2010. Iso incluíu un “mapa da Infraestrutura de Telecomunicacións de Galicia”, un clúster MySQL para mellorar o soporte do stack LAMP dos sitios web do ministerio rexional, unha plataforma NAGIOS para monitorizar a rede e os servizos en liña, varias aplicacións para facilitar consultas parlamentarias para a xestión da flota de vehículos do Goberno, e infraestrutura para o departamento de xustiza.

O Ministerio Rexional de Educación e Universidades implementou un servizo de correo electrónico e o Ministerio Rexional de Cultura e Turismo implementou varios servizos, incluída unha aplicación web para xestionar o patrimonio cultural, a planificación urbana e as bibliotecas de Galicia, todo a través de FOSS.

O Ministerio Rexional do Mar, encargado dos asuntos marítimos e pesqueiros, desenvolveu dúas aplicacións FOSS para a garda costeira galega: unha para rexistrar datos sobre infraccións e inspeccións, e outra para o Servizo de Xestión Legal e de Adquisicións. Outros ministerios e departamentos rexionais tamén adoptaron iniciativas semellantes.

Co tempo, estes servizos foron afinados e modernizados, incorporando ou cambiando a novas tecnoloxías á medida que están dispoñibles.

Migracións de software: escritorios

O proxecto máis destacado dirixido aos usuarios nos últimos anos foi a migración da suite de oficina utilizada polos empregados da administración pública. Antes de 2010, os empregados gobernamentais utilizaban software propietario para as súas necesidades de produtividade de oficina, como procesadores de texto, follas de cálculo e software de presentación. En 2010, Amtega, a Axencia do Goberno para a Modernización Tecnolóxica, comezou o proceso de migración do persoal de oficina do Goberno a LibreOffice (na fase inicial utilizaron o seu predecesor OpenOffice).

Ademais das suites de produtividade de oficina, estas estacións de traballo estaban equipadas cunha variedade de paquetes de software FOSS xunto coas aplicacións propietarias que os funcionarios públicos estiveran a utilizar ata ese momento. O software instalado incluía o navegador web Mozilla Firefox e a plataforma de aplicacións web, o reprodutor multimedia VLC, 7zip e PDF Creator. Aos usuarios dáselles a opción de elixir que software lles gustaría usar para o seu traballo diario: as aplicacións que estiveran a usar ata entón ou as novas alternativas FOSS.

Durante a transición, varios departamentos migraron gradualmente de solucións como o Microsoft Office a LibreOffice. En 2014, o Goberno anunciou que a migración reducira os custos de licenza para servidores, oficinas centrais e escritorios nun 50%, o que resultou nun aforro medio de 1,7 millóns de euros ao ano desde 2010.

En 2015, o Goberno comezou unha fase gradual de eliminación das suites de software propietario restantes. Ata ese momento, LibreOffice estaba instalado en 7.300 estacións de traballo xunto con Microsoft Office. Ao final do ano, o Microsoft Office fora desinstalado de 1.520 desas máquinas, deixando a LibreOffice como a única solución de produtividade para os usuarios. Este proceso continuou ao longo de 2016 e 2017, culminando nunha migración completa de todos os equipos dependentes do Goberno. A migración completouse en 2018.

A migración estivo acompañada de cursos de formación extensos e frecuentes, que se levaron a cabo na maioría dos departamentos e ministerios rexionais do Goberno. Os cursos estaban deseñados para reducir a fricción para os traballadores e abranguían todas as aplicacións incluídas na suite, así como outros aspectos do uso de LibreOffice.

Tamén se levou a cabo unha migración a nivel do sistema operativo nas escolas, onde os laboratorios de ordenadores se migraron ao sistema GNU/Linux de Abalar, adaptado para a educación.

Axuda financeira

Un obxectivo secundario de Mancomún era asegurar financiamento de fontes non gobernamentais, incluídas empresas orientadas á tecnoloxía, para reducir a dependencia dos funcionarios elixidos que poden fluctuar. Con todo, non se listan patrocinadores deste tipo no sitio web de Mancomún e o financiamento segue a vir exclusivamente do Goberno de Galicia.

Revisión do progreso

A adopción de FOSS e estándares abertos no sector público adoita ter un efecto cascada no sector privado. Os provedores de software están a adaptarse aos novos requisitos de desenvolver en aberto e poñer o seu código fonte á disposición. Para as empresas non relacionadas con tecnoloxía, o uso de estándares abertos bríndaas máis opcións ao interactuar con axencias gobernamentais. Liderar co exemplo e crear conciencia sobre o uso de FOSS a través de eventos e formación tamén ten un impacto. Este foi o caso en Galicia, onde os datos de 2014 mostran que o porcentaxe de empresas que utilizan FOSS en Galicia era maior que a media nacional española. O traballo educativo e promocional realizado por Mancomún foi clave para este éxito.

Mancomún tamén permitiu ao Goberno compartir solucións, desenvolvemento e coñecemento en todas as institucións públicas galegas, o que resultou en que máis departamentos, axencias e ministerios rexionais migren e adopten solucións FOSS. Isto permitiu ao Goberno modernizar e expandir os seus servizos dixitais para os cidadáns, mellorar as súas ferramentas para os departamentos e aforrar diñeiro no proceso.

A axuda de Mancomún nas migracións de FOSS tamén cumpriu coas aspiracións ideolóxicas iniciais do partido BNG, xa que o FOSS podería adaptarse ás necesidades específicas da rexión e traducirse facilmente ao galego.

Despois de máis de 10 anos de traballo moi activo, sería xusto dicir que Mancomún tivo éxito en acadar moitos dos seus obxectivos orixinais e o proxecto continúa a progresar.

Agradecementos

O autor desexa agradecer a Adrián Chaves, Chema Casanova e A Oficina de Software Libre da Xunta de Galicia (en particular a Pablo Sanxiao e Jorge Lama) pola súa valiosa contribución na creación deste artigo.

Autor: Paul Brown

Máis información

Balance do Plan de Acción 2023

1 Decembro 2021 Informe

Plan de Software Libre 2024

1 Decembro 2021 Informe

#IA #PlanDeAccion #EntrevistasComunidade

Tendencias
Xunta

Xunta de Galicia, Información mantida e publicada na internet pola Xunta de Galicia

Atención á cidadanía - Accesibilidade - Aviso legal - Mapa do portal