Dedicamos o último episodio a un dos premios máis veteranos do ecosistema do coñecemento aberto en Galicia: o Premio ao Mellor Traballo de Fin de Estudos Libre, que desde 2024 leva o nome de Premio Especial Alejo Pacín Jul.
Este premio naceu da man de Igalia, a empresa galega de referencia no software libre, que identificou a necesidade de achegar o coñecemento aberto ao mundo académico. Actualmente, a súa organización recaeu en GPUL, a Asociación de Usuarios de GNU/Linux da Universidade da Coruña, co apoio económico e loxístico da Amtega (Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia), que financia o premio e pon á disposición o espazo para a cerimonia de entrega.
Os protagonistas desta entrevista son Víctor Diez e Iago Rivas, dous estudantes universitarios que forman parte do equipo organizador de GPUL e que nos explican todos os detalles da convocatoria deste ano.
Novidade importante: agora tamén para estudantes de FP
Un dos cambios máis destacados desta edición é a apertura do premio a calquera estudante da Universidade ou FP: traballo de fin de grao (TFG), traballo de fin de mestrado (TFM) ou proxecto de fin de ciclo de Formación Profesional. Ata agora, o premio estaba reservado só ao ámbito universitario.
Non fai falta que o proxecto nacera libre
Moita xente pode pensar que o seu traballo non cumpre os requisitos por non ter usado software libre desde o principio. Pero a boa noticia é que o único requisito é liberalo, aínda que o proxecto xa estea rematado. O proceso é sinxelo:
- Liberar o traballo baixo unha licencia libre.
- Elaborar unha breve memoria (non moi extensa, con dúas páxinas abonda) explicando o proceso de liberación: que decisións se tomaron, que licencia se escolleu e por que.
O premio non valora tanto a nota académica do traballo como a calidade do proceso de apertura: que a escolla da licencia estea ben xustificada, que haxa reflexión detrás, e que se demostre que se aprendeu algo no camiño cara ao coñecemento libre.
Ademais, o premio non se limita a código informático. Calquera tipo de proxecto que poida ser liberado é válido: hardware libre, traducións de software a outros idiomas, proxectos de matemáticas, estatística con R… sempre que se publique o código fonte ou os materiais xerados.
A intelixencia artificial tamén ten o seu lugar, pero con condicións
Nun contexto no que cada vez máis traballos académicos integran ferramentas de IA, o premio incorporou este ano unha aclaración específica: se o proxecto usa modelos de intelixencia artificial, estes deben ser libres e adestrados con datos libres. En caso contrario, débese xustificar por que non foi posible cumprir ese requisito ou propor unha alternativa equivalente que si o cumpra.
O proceso de inscrición está aberto na web premio.gpul.org, onde se poden consultar todas as bases. O prazo para enviar a memoria de participación pecha o 4 de outubro. Unha vez recibidas as candidaturas, seleccionarase un grupo de finalistas que presentarán o seu proxecto ante o xurado antes de que se anuncie o gañador ou gañadora.
O xurado tamén se renova este ano. Ao ampliar o premio aos estudantes de FP, abriuse tamén a participación no xurado a docentes de ciclos formativos, ademais dos tradicionais representantes universitarios. Os membros do xurado escóllense por sorteo fraccionado entre todas as persoas que se presenten voluntarias: profesorado de universidade, profesorado de FP e membros de GPUL. Desta forma búscase diversidade de perspectivas na avaliación.
Os premios
Os gañadores escollerán por orde de puntuación entre tres opcións:
- Un portátil Slimbook con 8 GB de RAM e 500 GB de almacenamento.
- Un Home Assistant Green (o dispositivo de referencia para a domótica libre).
- 750 euros en metálico.
Ademais, cada gañador recibe un diploma acreditativo que pode sumar ao currículo como proba de implicación coa comunidade do coñecemento aberto, algo que cada vez máis valoran as empresas do sector do software libre.
Por que presentarse?
Víctor e Iago teñen un mensaxe claro para quen dubida: non hai nada que perder. A memoria adicional que hai que preparar é curta, o proceso de liberación pode facerse a posteriori, e a experiencia de participar —coñecer outros proxectos, conectar con outras persoas da comunidade— xa vale por si soa. E se gañas, ademais dun premio material, é un recoñecemento que fala moi ben de calquera candidatura profesional.
Toda a información, bases e formulario de inscrición están dispoñibles en premio.gpul.org.
